شهر باباحیدر
شهر باباحیدر در درّهای معتدل و سرسبز در ۱۱ کیلومتری شمال باختر فارسان و کنار جاده آسفالته فارسان به چلگرد قرار گرفته است. وجه تسميه اين شهر به خاطر وجود امامزاده حيدر ابن مالک در اين شهر است. اين شهر در دامنه کوههاي زاگرس واقع شده است. داراي اماکن زيارتي مانند امامزاده سيد ميراحمد و امامزاده حيدربن مالک و نیز مراکز گردشگري مانند غار سراب در روستاي اميد آباد، چشمه کفشينه، احمدآباد، دردگه زيرده و... است. مردم اين شهر به زباني آميخته به گويش بختياري تکلم ميکنند. پیرو دین اسلام و مذهب شیعه میباشند.
در کتاب تاریخ و فرهنگ مردم میزدج آمده است که باباحیدر در دره پیلگان واقع است که از زمان اتابکان فارس طوایف عرب و لر در این محل سکنی گزیدهاند. حیدرابن مالک اشتر و سیدمیراحمد (شاه قطب الدین) که از اولاد امام موسی کاظم(ع) است، در آن جا مدفون هستند. اکثر رعیت آن ساداتند. نویسندهی کتاب تاریخ و فرهنگ مردم میزدج ذیل مطلبی در مورد شهر باباحیدر آورده است:
«از آب چشمه مشروب می شد، هفتاد خانوار جمعیت داشت، هر سالی شصت خروار بذرافشان داشته. یکصدتومان مالیات میداد. حمام و مسجد و آسیاب هم داشت. سرباز دو نفر میداد، ملک رعیت است».
باباحیدر یکی از شهرهای منطقه میزدج است که ساکنین آن اغلب از اقوام بختیاری و عرب هستند. این شهر در سر راه جهانگردان و مسافرانی که به دیدن مناظری چون چشمه دیمه، تونل کوهرنگ، دشت لالههای واژگون میروند، قرار دارد. این شهر دارای مناظر طبیعی فراوان و اماکن مقدس که افراد زیادی از شهرها و روستاهای اطراف جهت زیارت به این مکانها میآیند. مردمانی سختکوش و شجاع دارد. این شهر جزء میزدج علیاست که در حدود ۱۵۰۰۰ هزار نفر جمعیت دارد.
كاوشهاي فسيلشناسي در ناحيه باباحيدر چهارمحال و بختياري منجر به كشف بيش از ۷۰ فسيل ماهي مربوط به ۶۵ ميليون سال پيش شد. تازهترين بررسي ها نشان ميدهد كه در اين دوره، در منطقه باباحيدر درياي بزرگی با عمق متوسط بوده است و فسيلهاي بسيار زيادي در آن كشف و از طريق دلتا وارد دريا شده است. "محمدعلي جعفريان" مؤسس موزه تاريخ طبيعي اصفهان در اين باره گفت: «اين ماهيها در منطقه باباحيدر در شهر فارسان كشف شده است و به دوران سوم زمينشناسي باز ميگردد. در اين ناحيه يك درياي بزرگ وجود داشته است كه در رسوبات دلتاي آن فسيلهاي جانوري بسياري كشف شده است. وجود رسوبات آبهاي شيرين باعث حفاظت از اين فسيلها شده است، بررسيها نشان ميدهد كه باباحيدر يك درياي پيوسته بوده است كه طبق كاوشهاي ژانويه، پژوهشگر فرانسوي از اين ناحيه در شمال چهارمحال و بختياري آغاز و به لبنان ختم ميشده است. ژانويه علاوه بر كاوشهاي فسيلشناسي در لبنان بررسيهايي را نيز بر روي فسيلهاي موجود در شهر ايلام انجام داده است. بررسيها نشان ميدهد كه زاگرس از ۵۰۰ ميليون سال پيش اغلب اوقات دريا بوده است. از نظر پژوهشگران امنيت زاگرس در شباهت گونههاي جانوري اين منطقه با نواحي مونت ولگا در ايتاليا و گرين ريورز (درياي سبز) در آمريكا است. اين بررسيها نشان ميدهد زاگرس در اين دوران با نيم كره جنوبي ارتباط داشته است.
غار آبی سراب که از کوه کلک سرچشمه گرفته در حدود ۷ کیلومتری شهر باباحیدر در کنار روستای امیدآباد از جنوب آبادی گذشته و پس از مشروب ساختن اراضی فارسان به رود کارون میریزد. این غار با مجموعهای از جاذبهها و شگفتیهای طبیعت، در کوهساران زیبای منطقه، دوستداران دیدار از پدیدههای نادر طبیعی را به سوی خود فرا میخواند. دو دهانهی باز بر سینه کوه، که از یکی آبی خروشان، گوارا و خنک بیرون میآید و دهانهی دیگر خشک، که دوستداران طبیعت را جذب میکند. فاصلهی این دو دهانه حدود ۲۰ متر است. ادامهی دهانهها در ژرفای ۲۰ متری به حوضچههای آبی میرسد، که بدون استفاده از ابزار غواصی، گذر از آنها ممکن نیست. در دالان دراز غار، قندیلهای آهکی زیبا وجود دارد و فرایند تشکیل و گسترشقندیلها توسط آبهایی که در حال چکیدن از سقف غار است، ادامه دارد. در برخی نقاط، قندیل از سقف و زمین به هم پیوسته، تشکیل ستونهای آهکی را دادهاند و در کف و دیوارههای این بخش از غار، حوضچههای آبی و ستونهای زیبای استلاگمیت و استلاکتیت از دیدنیترین مناظر این غار طبیعی است.
در حال حاضر به دلیل وجود موانع طبیعی، بیش از ۶۰۰ متر از غار قابل دسترسی نیست به همین جهت تعیین روند کلی ادامهی آن، نیازمند کاوشهای بیشتر غارشناسی است. کم ترین سن غار با توجه به درازای قندیلهای غار و رابطهی زمانی مربوطه، حدود ۱۵۰ هزار سال برآورده شده است. این غار زیبا، شگفتانگیز و دیدنی با توانایی های ویژه، در آینده نزدیک میتواند به یکی از نقاط پر جاذبه و مهم جهانگردی کشور درآید.
کوه میراحمد در شمال و کوه لاخشک در جنوب شهر است. همچنین غار چشمه سهراب در منطقهی باباحیدر واقع شده است. این غار در نقطهی مرتفعی قرار دارد و از جمله غارهای دیدنی این منطقه به شمار میرود.
امکانات:
این شهر دارای شهرداری، شورای شهر، دفاتر پست و تلفن(مخابرات)، شرکت تعاونی، درمانگاه، خانه بهداشت، دبستان، مدرسه راهنمایی، دبیرستان، پیشدانشگاهی و اخیراً دانشگاه پیام نور در این شهر راهاندازی شده است. دارای چند باب مسجد و همچنین به علت قرار گرفتن در مسیر چلگرد مغازهها از رونق خاصی برخوردارند.
مشاغل:
شغل اکثر اهالی کشاورزی، دامداری، باغداری و کارگری است. عمده فرآوردههای کشاورزی گندم، جو، یونجه، شبدر، انگور، زردآلو و بادام می باشد. برخی هم در کشورهای حاشیه خلیج از جمله کویت و امارات و برخی در پروژههای ملی در سطح کشور مشغول به کارند و گروهی هم در مشاغل دولتی مشغول به کارند.
فرش بافی رایجترین هنر دستی در شهر باباحیدر است. قالی وقالیچههای بختیاری باباحیدر با نقشهای زیبا از جمله خشتی، ایلیاتی لچک ترنج/بیبی باف، تلفیق لچک ترنج و خشتی، بته سرکج، جقهای، سماوری، گلدانی و بافت نقشه های تصویری را نام برد که شهرت جهانی دارند. قالیهای باباحیدر بسیار زیبا و قیمتی بوده که در سراسر کشور شناخته ومنحصر به فرد است.
از رستنیهای منطقه باباحیدر میتوان به گیاهان خاکشیر، گل گاو زبان، گل بنفشه، گشنیز کوهی، قدومه، برنجاسف، آویشن و گیاهانی که کارکرد دارویی دارند و همچنین پوشش گیاهی برای چرای دامها اشاره کرد.
از جانوران منطقه باباحیدر میتوان به بزکوهی، شغال، گرگ، روباه، خرگوش، آهو، گوزن، قوچ، میش، کبک و قرقاول اشاره داشت که در مناطق حفاظت شده توسط محیط زیست نگهداری میشوند.
از آثار به ثبت رسیده از این شهر حمام علیا بابا حیدر مربوط به دوره قاجار است که در خیابان حیدر ابن مالک واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۸ شهریور ۱۳۸۶ با شمارهی ثبت ۱۹۶۷۸ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
شرحی از ظلم خوانین ایلخانی که بر این مردم رفته است از سفرنامهی خوزستان برگرفته از کتاب تاریخ و فرهنگ مردم میزدج در تصویر زیر آمده است.
منبع:
۱ـ سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح ـ فرهنگ جغرافیایی آبادیهای کشور جمهوری اسلامی ایران، شهرکرد جلد ۷۰ سال ۱۳۶۹.
۲ـ جغرافیای استان چهارمحال و بختیاری، مؤلف رضا افلاکی سورشجانی، سال نشر ۱۳۸۲.
۳ـ گردشگری و میراث فرهنگی استان چهارمحال و بختیاری، جاذبههای طبیعی، تاریخی، فرهنگی، هنری و زیارتی، پژوهش و نگارش ایرج افشار(سیستانی) سال ۱۳۸۲.
۴ـ راهنمای غارهای ایران تألیف حسن زندهدل، چاپ و صحافی شادرنگ چاپ ۱۳۸۷.
۵ـ بخشی از تاریخ و فرهنگ مردم میزدج، مؤلف سعید رحیمی، انتشارات گلبن چاپ ۱۳۸۹.
۶ـ ویکیپدیا دانشنامهی آزاد.
۷ـ وبگاه www.babaheydarheyat.com
8ـ عکس غلامعباس خسروی مدیر وبلاگ
در وبلاگ فرهنگ میزدج تلاش بر این است که منطقه میزدج به عنوان یکی از مـحال اربعه اسـتان به تفکیک از نظر موقعیت جغرافیایی، تاریخی، فرهنگ و آداب و رسوم، ادبیات شفاهی و مـحلی و همچنین مناطق گردشگری و آثار تاریخی و باستانی این منطقه به عزیزان و دوستداران این منطقه معرفی شود.